Odstąpienie od umowy zawartej na odległość — prawa konsumenta

Czym jest prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość?

Prawo odstąpienia od umowy to jedno z najważniejszych uprawnień konsumenta kupującego towary lub usługi przez internet, telefonicznie albo poza siedzibą przedsiębiorcy. Pozwala ono zrezygnować z zakupu bez podawania przyczyny i bez ponoszenia dodatkowych kosztów, poza wyjątkami wskazanymi w ustawie.

Instytucja ta ma chronić konsumenta, który — w przeciwieństwie do zakupów stacjonarnych — nie miał możliwości bezpośrednio obejrzeć, dotknąć czy przetestować towaru przed podjęciem decyzji o zakupie.

Podstawa prawna — ustawa o prawach konsumenta

Prawo odstąpienia od umowy reguluje Rozdział 4 Ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (dalej: u.p.k.), zatytułowany „Prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa”. Przepisy te dotyczą wyłącznie umów zawieranych przez konsumenta, czyli osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Termin na odstąpienie — 14 lub 30 dni (art. 27 u.p.k.)

Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.k.: konsument, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, może w terminie 14 dni odstąpić od niej bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów, z wyjątkiem kosztów określonych w art. 33, art. 34 ust. 2 i art. 35 u.p.k. (są to m.in. koszty dostarczenia towaru, jeśli konsument wybrał droższy sposób dostawy niż najtańszy oferowany, oraz koszty zwrotu towaru).

Wyjątkowo, zgodnie z art. 27 ust. 2 u.p.k., jeżeli konsument zawarł umowę poza lokalem przedsiębiorstwa podczas nieumówionej wizyty przedsiębiorcy w miejscu zamieszkania lub zwykłego pobytu konsumenta albo podczas wycieczki, termin do odstąpienia wydłuża się do 30 dni. To rozwiązanie ma chronić konsumentów przed presją sprzedażową w sytuacjach szczególnie nieformalnych i nieprzewidzianych.

Kiedy prawo odstąpienia nie przysługuje? (art. 38 u.p.k.)

Ustawa przewiduje szeroki katalog wyjątków, w których konsumentowi nie przysługuje prawo odstąpienia od umowy. Zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.k., dotyczy to w szczególności umów:

• o świadczenie usług w pełni wykonanych za wyraźną i uprzednią zgodą konsumenta, poinformowanego wcześniej o utracie prawa odstąpienia po spełnieniu świadczenia,
• w których cena zależy od wahań na rynku finansowym, nad którymi przedsiębiorca nie ma kontroli,
• których przedmiotem jest towar nieprefabrykowany, wyprodukowany według specyfikacji konsumenta lub służący zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb,
• których przedmiotem jest towar szybko psujący się lub mający krótki termin przydatności do użycia,
• których przedmiotem jest towar dostarczany w zapieczętowanym opakowaniu, którego po otwarciu nie można zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub higienę,
• których przedmiotem są towary nierozłącznie połączone z innymi rzeczami po dostarczeniu,
• których przedmiotem są napoje alkoholowe o cenie uzgodnionej przy zawarciu umowy, dostarczane po upływie 30 dni, o wartości zależnej od wahań rynkowych,
• o naprawę lub konserwację wykonaną w pełni na wyraźne żądanie konsumenta, który wezwał przedsiębiorcę do przyjazdu,
• których przedmiotem są nagrania dźwiękowe, wizualne lub programy komputerowe w zapieczętowanym opakowaniu, otwartym po dostarczeniu,
• o dostarczanie dzienników, periodyków lub czasopism (z wyjątkiem prenumeraty),
• zawartych w drodze aukcji publicznej,
• o świadczenie usług zakwaterowania (innych niż mieszkalne), przewozu towarów, najmu samochodów, gastronomii, wypoczynku, wydarzeń rozrywkowych, sportowych lub kulturalnych, jeśli oznaczono dzień lub okres świadczenia usługi,
• o dostarczanie treści cyfrowych niedostarczanych na nośniku materialnym, jeśli spełnianie rozpoczęto za zgodą konsumenta poinformowanego o utracie prawa odstąpienia.

Warto zaznaczyć, że zgodnie z art. 38 ust. 2 u.p.k., niektóre z powyższych wyłączeń (m.in. dotyczące usług w pełni wykonanych czy towarów na zamówienie) nie mają zastosowania do umów zawieranych podczas nieumówionej wizyty przedsiębiorcy w miejscu zamieszkania konsumenta albo podczas wycieczki — w tych szczególnych sytuacjach ochrona konsumenta jest silniejsza.

Jak skutecznie odstąpić od umowy?

Aby skutecznie odstąpić od umowy, konsument powinien złożyć przedsiębiorcy jednoznaczne oświadczenie o odstąpieniu przed upływem terminu — do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia przed jego upływem. W praktyce najczęściej stosuje się formularz odstąpienia dołączany przez sprzedawcę, choć nie jest to warunek konieczny — wystarczy każde jednoznaczne oświadczenie woli, np. e-mail lub pismo. Po odstąpieniu konsument ma obowiązek zwrócić towar, a przedsiębiorca — zwrócić otrzymaną płatność.

Kiedy warto skonsultować się z adwokatem?

Choć procedura odstąpienia wydaje się prosta, w praktyce często pojawiają się spory. Warto skonsultować się z adwokatem od spraw cywilnych, gdy:

• sprzedawca odmawia przyjęcia oświadczenia o odstąpieniu, twierdząc, że towar znajduje się w katalogu wyjątków,
• przedsiębiorca nie zwraca płatności mimo skutecznego odstąpienia od umowy,
• pojawia się spór o wysokość kosztów zwrotu towaru,
• konsument nie był prawidłowo poinformowany o prawie odstąpienia lub jego wyłączeniu,
• sprawa dotyczy większej kwoty i rozważane jest postępowanie sądowe.

Szybką ocenę sytuacji umożliwia również konsultacja prawna online.

Podsumowanie

Prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość to skuteczne narzędzie ochrony konsumenta, ale nie jest ono nieograniczone. Kluczowe wnioski:

• standardowy termin na odstąpienie wynosi 14 dni bez podania przyczyny,
• przy nieumówionej wizycie domowej lub wycieczce termin wydłuża się do 30 dni,
• ustawa przewiduje szeroki katalog wyłączeń (m.in. towary na zamówienie, szybko psujące się, w zapieczętowanym opakowaniu higienicznym),
• w razie sporu ze sprzedawcą warto rozważyć konsultację prawną, zwłaszcza przy wyższych kwotach.

Jeśli sprzedawca odmawia uznania Twojego odstąpienia od umowy lub nie zwraca należnych pieniędzy, zachęcamy do kontaktu z kancelarią adwokacką.

Ciekawostka prawnicza

Prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość, potocznie nazywane „prawem do namysłu”, wywodzi się z prawa Unii Europejskiej i dyrektywy 2011/83/UE o prawach konsumentów, która ujednoliciła zasady ochrony konsumentów we wszystkich państwach członkowskich. Co ciekawe, zanim ustawa o prawach konsumenta weszła w życie w 2014 r., termin na odstąpienie od umowy zawartej na odległość wynosił w Polsce jedynie 10 dni — wydłużenie go do 14 dni było jedną z kluczowych zmian wdrażających unijne standardy ochrony konsumenckiej.