Nadajnik dozoru elektronicznego i kodeks karny wykonawczy na biurku adwokata

Dozór elektroniczny — kto może go otrzymać i jak złożyć wniosek?

Prawo karne • • Zaktualizowano:

Dozór elektroniczny pozwala odbyć karę pozbawienia wolności do roku i 6 miesięcy w domu, z nadajnikiem. Sprawdź warunki z art. 43la k.k.w., gdzie złożyć wniosek i co grozi za naruszenie zasad.

Czym jest dozór elektroniczny i komu przysługuje?

Dozór elektroniczny (system dozoru elektronicznego, SDE) to sposób odbywania kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym. Skazany nosi na nodze lub nadgarstku nadajnik, który monitoruje jego obecność w wyznaczonym miejscu pobytu. Dzięki temu rozwiązaniu osoba skazana może kontynuować pracę, opiekować się rodziną i funkcjonować w społeczeństwie — pod ścisłą kontrolą.

Instytucję tę reguluje Rozdział VIIa Ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (dalej: k.k.w.), w szczególności art. 43la k.k.w. Dozór elektroniczny nie jest odrębną karą — to sposób wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności, o który trzeba wystąpić z wnioskiem. Nie należy go mylić z warunkowym zawieszeniem wykonania kary: kary w zawieszeniu w ogóle się nie odbywa, chyba że sąd zarządzi jej wykonanie.

Warunki uzyskania dozoru elektronicznego — art. 43la § 1 k.k.w.

Zgodnie z art. 43la § 1 k.k.w. sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli zostały spełnione łącznie następujące warunki:

  1. wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy albo wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nie większym niż 6 miesięcy — a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2 k.k. (recydywa wielokrotna), art. 64a k.k. lub art. 65 § 1 i 2 k.k. (działanie w zorganizowanej grupie przestępczej),
  2. odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary,
  3. skazany posiada określone miejsce stałego pobytu,
  4. osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę, o której mowa w art. 43h § 3 k.k.w.,
  5. odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne, o których mowa w art. 43h § 1 k.k.w.

Limit 1 roku i 6 miesięcy obowiązuje od 1 października 2023 r. (ustawa z 7 lipca 2022 r., Dz.U. 2022 poz. 2600).

Skazany, który jeszcze nie trafił do zakładu karnego

Na podstawie art. 43la § 2 k.k.w. skazanemu, który nie rozpoczął wykonywania kary w zakładzie karnym, można udzielić zezwolenia na dozór elektroniczny, jeżeli względy bezpieczeństwa i stopień demoralizacji, a także inne szczególne okoliczności nie przemawiają za potrzebą osadzenia skazanego w zakładzie karnym.

Skazany, który już odbywa karę w zakładzie karnym

Zgodnie z art. 43la § 3 k.k.w. skazanemu, który rozpoczął już odbywanie kary, można udzielić zezwolenia na odbycie w systemie dozoru elektronicznego pozostałej części kary, jeżeli za udzieleniem zezwolenia przemawiają dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego.

Kilka kar do odbycia kolejno

Art. 43la § 6 k.k.w. rozszerza możliwość dozoru na skazanego, któremu wymierzono dwie lub więcej niepodlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, które ma odbyć kolejno — jeśli ich suma nie przekracza 1 roku i 6 miesięcy (lub suma jest niższa niż 3 lata i do odbycia pozostaje nie więcej niż 6 miesięcy), a żadna z kar nie została orzeczona za przestępstwo popełnione w warunkach art. 64 § 2 lub art. 64a k.k.

Zmiana uchwalona przez Sejm — jeszcze nie obowiązuje. 22 października 2026 r. Sejm uchwalił nowelizację k.k.w. (druk nr 3009): skazany na karę poniżej 3 lat będzie mógł ubiegać się o dozór, gdy do odbycia w zakładzie karnym pozostanie mu nie więcej niż 1 rok i 6 miesięcy (dziś — 6 miesięcy). Ustawa ma wejść w życie 6 miesięcy po ogłoszeniu, a wnioski złożone wcześniej sąd rozpozna według dotychczasowych przepisów. Stan na 4 listopada 2026 r.

Jak złożyć wniosek o dozór elektroniczny?

Procedura ubiegania się o dozór elektroniczny obejmuje kilka kroków:

  1. Sporządzenie wniosku — wniosek składa się na piśmie, z uzasadnieniem wskazującym okoliczności z art. 43la § 1–4 k.k.w. (art. 43ld § 1–2); k.k.w. nie przewiduje obowiązkowego formularza. Właściwy jest sąd penitencjarny (wydział penitencjarny sądu okręgowego), w którego okręgu skazany przebywa (art. 3 § 2 k.k.w.). Wyjątek: jeżeli skazany odbywa już w zakładzie karnym karę nieprzekraczającą 4 miesięcy, o dozorze decyduje komisja penitencjarna — w terminie 14 dni (art. 43lla § 1, 4 i 7). Wniosek może złożyć skazany, jego obrońca, prokurator, sądowy kurator zawodowy lub dyrektor zakładu karnego (art. 43lc).
  2. Załączenie zgody domowników — pisemna zgoda wszystkich pełnoletnich osób zamieszkujących wspólnie ze skazanym, obejmująca także zgodę na czynności kontrolne podmiotu dozorującego (art. 43h § 3 k.k.w.); oświadczenie może odebrać też kurator sądowy (art. 43h § 5). Po udzieleniu zezwolenia cofnięcie zgody jest nieskuteczne (art. 43h § 8). Sąd może udzielić zezwolenia mimo braku zgody, jeżeli dozór w oczywisty sposób nie wiąże się z nadmiernymi trudnościami dla tej osoby i tylko nieznacznie narusza jej prywatność; przysługuje jej wtedy zażalenie (art. 43la § 4–5).
  3. Harmonogram dnia — projekt harmonogramu, w którym skazany wskazuje godziny pracy, nauki, praktyk religijnych i innych uzasadnionych zajęć poza miejscem pobytu.
  4. Warunki techniczne — przed wydaniem postanowienia sąd żąda od podmiotu dozorującego informacji, czy warunki techniczne pozwalają na dozór; jeżeli nie pozwalają, sędzia penitencjarny pozostawia wniosek bez rozpoznania (art. 43lf k.k.w.).
  5. Posiedzenie i decyzja — sąd penitencjarny wydaje postanowienie w terminie 30 dni od wpływu wniosku (art. 43ld § 4 k.k.w.). Przed udzieleniem zezwolenia wysłuchuje skazanego lub jego obrońcę (art. 43lg), a udział prokuratora w posiedzeniu jest obowiązkowy (art. 43le § 3). Na odmowę przysługuje zażalenie, które sąd odwoławczy rozpoznaje najpóźniej w 7 dni od wpływu (art. 43lk w zw. z art. 43lj § 2). Ponowny wniosek skazanego lub obrońcy złożony przed upływem 3 miesięcy od odmowy pozostawia się bez rozpoznania (art. 43ll).

Od wniosku o dozór elektroniczny nie pobiera się opłaty — nie ma go w zamkniętym katalogu opłat od wniosków w postępowaniu wykonawczym (art. 15 ust. 1 ustawy o opłatach w sprawach karnych). Koszt może pojawić się później: za umyślne zniszczenie lub uszkodzenie nadajnika albo rejestratora sąd może nałożyć opłatę wyrównawczą (art. 43s k.k.w.).

Obowiązki skazanego w systemie dozoru elektronicznego

Osoba odbywająca karę w systemie dozoru elektronicznego musi przestrzegać zasad z art. 43n k.k.w. Sąd wyznacza przedziały czasu, w których wolno jej opuścić miejsce pobytu — łącznie najwyżej 12 godzin dziennie, m.in. w celu pracy, nauki, opieki nad bliskimi, leczenia lub terapii i niezbędnych zakupów (art. 43na). Obowiązki to w szczególności:

  • przebywanie w wyznaczonym miejscu w godzinach określonych przez sąd (tzw. harmonogram dozoru),
  • noszenie nadajnika (opaski elektronicznej) przez cały okres odbywania kary,
  • umożliwienie kontroli urządzeń monitorujących przez upoważnione podmioty,
  • stawianie się na wezwania sądu i sądowego kuratora zawodowego,
  • przestrzeganie dodatkowych obowiązków nałożonych przez sąd (np. zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, poddanie się leczeniu).

Jeżeli skazany narusza porządek prawny, uchyla się od obowiązków związanych z dozorem albo nie zgłosi w terminie gotowości do instalacji urządzeń, sąd penitencjarny uchyla zezwolenie — odstąpić może tylko w wyjątkowych przypadkach (art. 43zaa k.k.w.). Zezwolenie uchyla się też, gdy skazany zostanie osadzony w związku z tymczasowym aresztowaniem albo karą w innej sprawie. Sąd określa, jaką część kary uznaje za wykonaną, i poleca doprowadzić skazanego do aresztu śledczego (art. 43zac–43zad), a ponowne zezwolenie w tej samej sprawie jest niedopuszczalne (art. 43zae).

Kiedy warto skonsultować się z adwokatem?

Wniosek o dozór elektroniczny można złożyć samodzielnie. Zakres pomocy obrońcy w takiej sprawie opisujemy na stronie dozór elektroniczny — pomoc przy wniosku i zażaleniu. Obrońca może w szczególności:

  • ocenić, czy skazany spełnia wszystkie przesłanki ustawowe,
  • prawidłowo sporządzić wniosek i przygotować harmonogram dnia,
  • uzyskać zgodę domowników i skompletować dokumentację,
  • reprezentować skazanego na posiedzeniu sądu penitencjarnego,
  • złożyć zażalenie w razie odmownego postanowienia.

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie dozoru elektronicznego, zachęcamy do umówienia konsultacji z adwokatem.

Podsumowanie

  • Dozór elektroniczny to alternatywa dla zakładu karnego — umożliwia odbywanie kary w miejscu zamieszkania.
  • Główne warunki to kara do 1 roku i 6 miesięcy (lub do 6 miesięcy pozostałych do odbycia przy karze poniżej 3 lat), brak recydywy wielokrotnej, stałe miejsce pobytu, zgoda domowników i warunki techniczne.
  • Wniosek jest wolny od opłat i może go złożyć skazany, obrońca, prokurator, kurator lub dyrektor zakładu karnego.
  • Warto omówić swoją sytuację z adwokatem od spraw karnych, który oceni szanse i przygotuje dokumentację.

Jeśli potrzebujesz indywidualnej porady prawnej w sprawie dozoru elektronicznego, zachęcamy do umówienia konsultacji z adwokatem.

Najczęściej zadawane pytania

Nie. Dozór elektroniczny to sposób odbywania kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym, regulowany art. 43la k.k.w. Kara ograniczenia wolności (art. 34–35 k.k.) to odrębny rodzaj kary obejmujący np. prace społeczne. To dwie różne instytucje prawa karnego.

Sąd penitencjarny powinien wydać postanowienie w terminie 30 dni od wpływu wniosku (art. 43ld § 4 k.k.w.). Wcześniej musi uzyskać od podmiotu dozorującego informację o warunkach technicznych (art. 43lf), co może wydłużyć sprawę. Wniosek skazanego, który odbywa już w zakładzie karnym karę do 4 miesięcy, rozpoznaje komisja penitencjarna — w 14 dni (art. 43lla § 4).

Tak. Sąd ustala harmonogram dnia uwzględniający godziny pracy skazanego. To jeden z głównych argumentów za dozorem — skazany zachowuje możliwość zarabiania na utrzymanie.

Sąd penitencjarny uchyla wtedy zezwolenie — odstąpić może tylko w wyjątkowych przypadkach (art. 43zaa k.k.w.). Pozostałą część kary skazany odbywa w zakładzie karnym, a ponowne zezwolenie w tej samej sprawie jest niedopuszczalne (art. 43zae). Naruszeniem jest np. samowolne oddalenie się, zdjęcie nadajnika albo uniemożliwienie kontroli urządzeń.

Tak. Odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego to nadal kara pozbawienia wolności figurująca w Krajowym Rejestrze Karnym. Skazanie zaciera się z mocy prawa po 10 latach od wykonania kary, a na wniosek skazanego sąd może zarządzić zatarcie już po 5 latach, jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego, a kara nie przekraczała 3 lat (art. 107 § 1–2 k.k.).

Do sądu penitencjarnego (sądu okręgowego), w którego okręgu skazany przebywa (art. 3 § 2 k.k.w.). Jeżeli skazany odbywa już w zakładzie karnym karę nieprzekraczającą 4 miesięcy, o dozorze decyduje komisja penitencjarna (art. 43lla k.k.w.). Wniosek składa się na piśmie, z uzasadnieniem i zgodą dorosłych domowników (art. 43ld).

Nie. Wniosku o dozór elektroniczny nie ma w katalogu opłat od wniosków w sprawach karnych (art. 15 ust. 1 ustawy o opłatach w sprawach karnych). Opłatę wyrównawczą sąd może nałożyć dopiero za umyślne zniszczenie lub uszkodzenie nadajnika albo rejestratora (art. 43s k.k.w.).

POPRZEDNI ARTYKUŁTymczasowe aresztowanie — przesłanki, terminy i prawa zatrzymanego
NASTĘPNY ARTYKUŁDostęp do informacji publicznej — jak złożyć wniosek i co zrobić, gdy urząd milczy?