Przejdź do treści
Kalendarz i kodeks cywilny na biurku — przedawnienie roszczeń cywilnych i terminy

Przedawnienie roszczeń cywilnych — terminy i skutki przedawnienia

Prawo cywilne • 24 października 2026

Ile lat ma wierzyciel na dochodzenie długu? Co do zasady 6 lat, a przy świadczeniach okresowych i roszczeniach związanych z działalnością gospodarczą — 3 lata; przepisy szczególne przewidują też krótsze terminy, np. 2 lata za towar sprzedany przez firmę. Sprawdź, od kiedy biegnie termin, co go przerywa lub zawiesza i jak działa zarzut przedawnienia.

Czym jest przedawnienie roszczeń cywilnych?

Przedawnienie roszczeń cywilnych to instytucja, która po upływie określonego czasu pozwala dłużnikowi uchylić się od spełnienia świadczenia. Innymi słowy — po upływie ustawowego terminu wierzyciel wciąż może żądać zapłaty, ale dłużnik może skutecznie odmówić, powołując się na tzw. zarzut przedawnienia. Dla wierzyciela oznacza to praktyczną utratę możliwości wyegzekwowania długu, a dla dłużnika — ochronę przed roszczeniami sprzed wielu lat.

Zasadę tę wyraża art. 117 § 1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (dalej: k.c.), zgodnie z którym: z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Przedawnieniu podlegają więc co do zasady roszczenia o charakterze majątkowym — na przykład o zapłatę ceny, zwrot pożyczki czy odszkodowanie. Nie przedawnia się natomiast np. roszczenie o zniesienie współwłasności, w tym o dział spadku (art. 220 w zw. z art. 1035 k.c.).

Podstawowe terminy przedawnienia — 6 lat i 3 lata (art. 118 k.c.)

Najważniejszym przepisem w tym zakresie jest art. 118 k.c., który określa ogólne terminy przedawnienia. Zgodnie z jego aktualnym brzmieniem: jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej — trzy lata.

W praktyce oznacza to dwa podstawowe terminy:

  • 6 lat — termin ogólny, np. dla roszczeń między osobami fizycznymi niezwiązanych z działalnością gospodarczą;
  • 3 lata — dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. czynsz najmu, odsetki) oraz dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, jeżeli przepis szczególny nie przewiduje innego terminu — a wiele faktur, np. za sprzedany towar, przedawnia się już po dwóch latach (zob. niżej).

Kluczowe znaczenie ma także zdanie drugie art. 118 k.c.: koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Zasada ta została wprowadzona nowelizacją z 2018 r. i praktycznie wydłuża część terminów — dług, którego 3-letni termin upływałby w czerwcu, przedawni się dopiero 31 grudnia danego roku.

Terminy szczególne — kiedy roszczenie przedawnia się szybciej lub inaczej

Termin z art. 118 k.c. stosuje się tylko wtedy, gdy przepis szczególny nie stanowi inaczej. Przykłady takich przepisów:

  • 2 lata — roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, np. z faktury za sprzedany towar (art. 554 k.c.),
  • 2 lata — roszczenia o wynagrodzenie za spełnione czynności i zwrot wydatków osób, które stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa trudnią się czynnościami danego rodzaju, np. za usługi świadczone zawodowo (art. 751 pkt 1 k.c.),
  • 2 lata od oddania dzieła — roszczenia z umowy o dzieło (art. 646 k.c.),
  • 1 rok od zwrotu rzeczy — roszczenia wynajmującego o naprawienie szkody z powodu uszkodzenia lub pogorszenia rzeczy oraz najemcy o zwrot nakładów lub nadpłaconego czynszu (art. 677 k.c.),
  • 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia (nie dłużej niż 10 lat od zdarzenia; gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku — 20 lat od popełnienia przestępstwa) — roszczenia z czynów niedozwolonych (art. 442(1) k.c.), opisane w artykule o odszkodowaniu i zadośćuczynieniu za czyn niedozwolony,
  • terminy z art. 568 k.c. — uprawnienia z rękojmi za wady rzeczy sprzedanej,
  • 5 lat — roszczenia o zachowek (art. 1007 k.c.).

Reguła końca roku kalendarzowego nie dotyczy terminów krótszych niż dwa lata (art. 118 zd. 2 k.c.).

Od kiedy biegnie termin przedawnienia? (art. 120 k.c.)

Ustalenie, kiedy termin się kończy, wymaga najpierw określenia, kiedy się zaczyna. Reguluje to art. 120 § 1 k.c., zgodnie z którym bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wymagalność to moment, w którym wierzyciel może po raz pierwszy skutecznie domagać się spełnienia świadczenia — najczęściej jest to dzień, w którym upłynął termin zapłaty.

Przykład: jeśli czynsz najmu za marzec był płatny do 10 marca 2024 r., trzyletni bieg przedawnienia rozpoczął się następnego dnia, a z uwagi na regułę końca roku kalendarzowego roszczenie przedawni się z upływem 31 grudnia 2027 r. Przy fakturze za towar sprzedany przez przedsiębiorcę termin byłby dwuletni (art. 554 k.c.).

Skutki przedawnienia — czy dług naprawdę znika?

Wbrew popularnemu przekonaniu przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia długu. Roszczenie istnieje nadal, zmienia się jedynie w tzw. zobowiązanie naturalne — dłużnik może odmówić zapłaty, ale jeśli dobrowolnie ureguluje należność, nie może później żądać jej zwrotu.

Zgodnie z art. 117 § 2 k.c.: po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia przed upływem terminu jest nieważne. Oznacza to, że dłużnik, który nie jest konsumentem (przedsiębiorca, ale też np. osoba prywatna, która pożyczyła pieniądze od znajomego), musi aktywnie podnieść zarzut przedawnienia w postępowaniu — sąd nie uwzględni go z urzędu.

Wyjątek dotyczy konsumentów. Na mocy art. 117 § 2(1) k.c.: po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. W sprawach o roszczenia przeciwko konsumentowi sąd bada przedawnienie z urzędu — nawet gdy konsument nie zgłosi takiego zarzutu. To istotna ochrona osób fizycznych przed dochodzeniem przedawnionych długów, np. przez firmy windykacyjne. W wyjątkowych przypadkach sąd może jednak, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności — bierze wtedy pod uwagę m.in. długość terminu, czas, jaki upłynął od jego końca, oraz przyczyny zwłoki wierzyciela, w tym zachowanie dłużnika (art. 117(1) k.c.).

Przerwanie i zawieszenie biegu przedawnienia (art. 121–124 k.c.)

Bieg przedawnienia nie zawsze płynie nieprzerwanie. Art. 123 § 1 k.c. wskazuje, że bieg przedawnienia przerywa się:

  • przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
  • przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje.

Bieg przedawnienia przerywa więc np. wniesienie pozwu (także o wydanie nakazu zapłaty), wniosek o zabezpieczenie roszczenia albo wniosek o wszczęcie egzekucji, a gdy wierzyciel ma już wyrok — wniosek o nadanie mu klauzuli wykonalności. Skutki przerwania określa art. 124 k.c.: po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo, a w razie przerwania przez czynność w postępowaniu sądowym przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone. Dzięki temu terminowe skierowanie sprawy o windykację należności chroni wierzyciela przed utratą roszczenia.

Samo wezwanie do zapłaty wysłane przez wierzyciela nie przerywa biegu przedawnienia — nie jest czynnością przed sądem ani uznaniem roszczenia przez dłużnika. Jak przygotować dochodzenie długu od firmy — od wezwania po nakaz zapłaty — opisujemy w artykule o windykacji należności B2B.

Od przerwania trzeba odróżnić zawieszenie: przez czas jego trwania przedawnienie nie biegnie, a po ustaniu przyczyny biegnie dalej, a nie od nowa. Zgodnie z art. 121 k.c. bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu m.in.:

  • co do roszczeń dzieci przeciwko rodzicom — przez czas trwania władzy rodzicielskiej,
  • co do roszczeń jednego małżonka przeciwko drugiemu — przez czas trwania małżeństwa,
  • co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem — przez czas trwania przeszkody,
  • przez czas mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację oraz przez czas postępowania pojednawczego po wniosku o zawezwanie do próby ugodowej (art. 121 pkt 5 i 6 k.c., obowiązujące od 30 czerwca 2022 r.; wcześniej wszczęcie mediacji przerywało bieg przedawnienia).

Te same reguły stosuje się odpowiednio do biegu zasiedzenia nieruchomości (art. 175 k.c.).

Przedawnienie roszczeń stwierdzonych wyrokiem (art. 125 k.c.)

Odrębny termin dotyczy długów potwierdzonych prawomocnym orzeczeniem. Zgodnie z art. 125 § 1 k.c., roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, orzeczeniem sądu polubownego, a także ugodą zawartą przed sądem, sądem polubownym albo mediatorem i zatwierdzoną przez sąd — przedawnia się z upływem sześciu lat. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem trzech lat.

Co ważne — nawet krótszy pierwotnie termin (np. 3-letni dla faktury) po uzyskaniu wyroku zostaje wydłużony do 6 lat. To jeden z powodów, dla których warto uzyskać tytuł wykonawczy, zanim roszczenie się przedawni.

Kiedy warto skonsultować się z adwokatem?

Prawidłowe obliczenie terminu przedawnienia bywa skomplikowane — zależy od rodzaju roszczenia, daty wymagalności oraz ewentualnych zdarzeń przerywających bieg. Pomyłka może kosztować wierzyciela utratę długu, a dłużnika — konieczność zapłaty przedawnionej należności, której mógł uniknąć.

Warto skonsultować się z adwokatem od spraw cywilnych, gdy: otrzymałeś wezwanie do zapłaty starego długu, planujesz dochodzenie należności zbliżającej się do granicy przedawnienia albo pozwano Cię o roszczenie sprzed kilku lat. W takich sytuacjach zachęcamy do kontaktu z kancelarią w celu umówienia indywidualnej konsultacji.

Ciekawostka prawnicza

Do 8 lipca 2018 r. podstawowy termin przedawnienia wynosił aż dziesięć lat. Nowelizacja Kodeksu cywilnego z 2018 r. skróciła go do sześciu lat i wprowadziła regułę, zgodnie z którą koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Celem zmian była szybsza stabilizacja stosunków prawnych oraz wzmocnienie ochrony konsumentów — od tej pory sądy badają przedawnienie roszczeń wobec konsumentów z urzędu, bez konieczności zgłaszania zarzutu.

Podsumowanie

Najważniejsze wnioski dotyczące przedawnienia roszczeń cywilnych:

  • podstawowy termin przedawnienia to 6 lat, a dla świadczeń okresowych i roszczeń z działalności gospodarczej — 3 lata (art. 118 k.c.);
  • przepisy szczególne przewidują też krótsze terminy, np. 2 lata dla roszczeń ze sprzedaży dokonanej przez przedsiębiorcę (art. 554 k.c.) i z umowy o dzieło (art. 646 k.c.);
  • bieg terminu rozpoczyna się od dnia wymagalności roszczenia (art. 120 k.c.);
  • przedawnienie nie kasuje długu, lecz daje dłużnikowi zarzut, a wobec konsumenta jest uwzględniane z urzędu (art. 117 k.c.);
  • bieg przedawnienia można przerwać, m.in. wnosząc pozew (art. 123–124 k.c.);
  • dług zasądzony wyrokiem przedawnia się po 6 latach (art. 125 k.c.).

Jeśli potrzebujesz indywidualnej porady prawnej dotyczącej przedawnienia lub dochodzenia należności, zachęcamy do kontaktu z kancelarią i umówienia konsultacji.

Najczęściej zadawane pytania

Zgodnie z art. 118 k.c. podstawowy termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej — trzy lata. Przepisy szczególne przewidują inne terminy, np. dwa lata dla roszczeń z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy (art. 554 k.c.) i z umowy o dzieło (art. 646 k.c.) albo trzy lata od dowiedzenia się o szkodzie i osobie obowiązanej przy czynach niedozwolonych (art. 442(1) k.c.).

Przedawnienie nie powoduje wygaśnięcia długu — roszczenie istnieje nadal jako tzw. zobowiązanie naturalne. Dłużnik może jednak uchylić się od zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia (art. 117 § 2 k.c.). W przypadku roszczeń przysługujących przeciwko konsumentowi sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu (art. 117 § 2(1) k.c.), choć w wyjątkowych przypadkach może je pominąć ze względów słuszności (art. 117(1) k.c.). Kto dobrowolnie zapłacił przedawniony dług, nie może żądać zwrotu (art. 411 pkt 3 k.c.).

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1 k.c.). Najczęściej jest to dzień następujący po upływie terminu zapłaty. Koniec terminu przypada zwykle na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Zgodnie z art. 123 § 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa każda czynność przed sądem lub innym właściwym organem przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (np. wniesienie pozwu) oraz uznanie roszczenia przez dłużnika. Po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo (art. 124 k.c.). Samo wezwanie do zapłaty wysłane przez wierzyciela biegu przedawnienia nie przerywa.

Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub zatwierdzoną przez sąd ugodą przedawnia się z upływem sześciu lat (art. 125 § 1 k.c.). Jeżeli obejmuje ono świadczenia okresowe należne w przyszłości, roszczenie o takie świadczenie przedawnia się z upływem trzech lat.

Od 30 czerwca 2022 r. przepisy wprost przewidują, że bieg przedawnienia ulega zawieszeniu przez czas mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację oraz przez czas postępowania pojednawczego wszczętego wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej (art. 121 pkt 5 i 6 k.c.). Przepis, według którego wszczęcie mediacji przerywało bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 3 k.c.), uchylono. Po zakończeniu tych postępowań termin biegnie dalej.

POPRZEDNI ARTYKUŁBezczynność organu i przewlekłość postępowania — jak zmusić urząd do działania?
NASTĘPNY ARTYKUŁZasiedzenie nieruchomości — przesłanki, terminy i procedura