Egzekucja kontaktów z dzieckiem — gdy drugi rodzic utrudnia kontakty

Prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem

Wielu rodziców po rozstaniu boryka się z sytuacją, w której drugi rodzic w praktyce uniemożliwia realizację ustalonych kontaktów z dzieckiem — odwołuje spotkania, utrudnia komunikację lub wręcz otwarcie ignoruje orzeczenie sądu. Prawo polskie przewiduje dla takich sytuacji konkretny mechanizm egzekucyjny.

Zgodnie z art. 113 § 1 Ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.): niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Zgodnie z art. 113 § 2 k.r.o., kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) oraz bezpośrednie porozumiewanie się, w tym za pomocą środków komunikacji na odległość.

Kluczowe znaczenie ma sformułowanie niezależnie od władzy rodzicielskiej — nawet rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej lub ograniczony w niej co do zasady zachowuje prawo do kontaktów z dzieckiem, chyba że sąd orzekł inaczej.

Gdy sąd ustalił kontakty, a jedno z rodziców je utrudnia

Samo ustalenie kontaktów przez sąd (w wyroku rozwodowym, w postanowieniu opiekuńczym albo w ugodzie) nie zawsze wystarcza — problemem bywa ich faktyczne wykonywanie. Ustawodawca przewidział dla takich sytuacji dwuetapową procedurę egzekucyjną w Ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.).

Etap pierwszy — zagrożenie zapłatą sumy pieniężnej (art. 598(15) k.p.c.)

Zgodnie z art. 598(15) § 1 k.p.c., jeżeli osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem w przedmiocie kontaktów z dzieckiem, sąd opiekuńczy, uwzględniając sytuację majątkową tej osoby, zagrozi jej nakazaniem zapłaty na rzecz osoby uprawnionej do kontaktu z dzieckiem oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku.

Zgodnie z art. 598(15) § 2 k.p.c., analogiczna sankcja grozi w drugą stronę — jeżeli osoba uprawniona do kontaktu z dzieckiem albo osoba, której kontakt zakazano, narusza swoje obowiązki w tym zakresie, sąd zagrozi nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej na rzecz osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje. Na postanowienia wydane na podstawie art. 598(15) § 1 i 2 k.p.c. przysługuje zażalenie (art. 598(15) § 3 k.p.c.).

Etap drugi — nakaz zapłaty (art. 598(16) k.p.c.)

Jeżeli mimo zagrożenia z art. 598(15) k.p.c. osoba zobowiązana nadal nie wypełnia swojego obowiązku, zgodnie z art. 598(16) § 1 k.p.c. sąd opiekuńczy nakazuje zapłatę należnej sumy pieniężnej, ustalając jej wysokość odpowiednio do liczby naruszeń. Sąd może przy tym, w wyjątkowych wypadkach, zmienić wysokość sumy z uwagi na zmianę okoliczności. Zgodnie z art. 598(16) § 2 k.p.c., analogiczna zasada obowiązuje odpowiednio przy zagrożeniu wydanym na podstawie art. 582(1) § 3 k.p.c. Postanowienie w tym przedmiocie podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia (art. 598(16) § 3 k.p.c.), a prawomocne postanowienie nakazujące zapłatę stanowi tytuł wykonawczy bez potrzeby nadawania mu klauzuli wykonalności (art. 598(16) § 4 k.p.c.).

Ważne zastrzeżenie — wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Stosując tę procedurę, trzeba mieć na uwadze istotne zastrzeżenie: Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2022 r. (sygn. SK 3/20) orzekł, że art. 598(16) § 1 k.p.c. w związku z art. 598(15) § 1 k.p.c. jest częściowo niezgodny z Konstytucją i w tym zakresie utracił moc obowiązującą z dniem 30 czerwca 2022 r. — dotyczy to sytuacji, w której niewłaściwe wykonywanie lub niewykonywanie obowiązków w zakresie kontaktów z dzieckiem wynika z zachowania samego dziecka, niewywołanego przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje. Innymi słowy — rodzica sprawującego pieczę nie można ukarać finansowo za to, że starsze dziecko samodzielnie i wbrew jego staraniom odmawia kontaktu z drugim rodzicem.

Kiedy warto skonsultować się z adwokatem?

Postępowanie o egzekucję kontaktów wymaga precyzyjnego udokumentowania naruszeń. Warto skonsultować się z adwokatem od władzy rodzicielskiej i kontaktów, gdy:

• drugi rodzic systematycznie odwołuje lub utrudnia realizację ustalonych kontaktów,
• konieczne jest złożenie wniosku o zagrożenie nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej,
• mimo zagrożenia naruszenia nie ustają i trzeba wystąpić o nakaz zapłaty,
• problemem jest niechęć samego dziecka do kontaktu, a nie działania drugiego rodzica,
• potrzebna jest zmiana wcześniej ustalonego sposobu realizacji kontaktów.

Zagadnienia te łączą się często z szerszymi kwestiami z zakresu prawa rodzinnego.

Podsumowanie

Egzekucja kontaktów z dzieckiem przebiega dwuetapowo — od zagrożenia zapłatą sumy pieniężnej, poprzez faktyczny nakaz zapłaty w razie dalszych naruszeń. Kluczowe wnioski:

• prawo do kontaktów z dzieckiem istnieje niezależnie od władzy rodzicielskiej,
• procedura egzekucyjna wymaga najpierw zagrożenia sankcją finansową, a dopiero potem jej faktycznego nałożenia,
• sankcja może dotknąć zarówno rodzica utrudniającego kontakty, jak i rodzica naruszającego zakaz kontaktu,
• po wyroku TK z 2022 r. rodzic nie odpowiada finansowo za samodzielną odmowę kontaktu ze strony dziecka.

Jeśli drugi rodzic utrudnia Ci kontakty z dzieckiem lub potrzebujesz pomocy w przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego, zachęcamy do kontaktu z kancelarią adwokacką.

Ciekawostka prawnicza

Mechanizm sankcji finansowych za utrudnianie kontaktów z dzieckiem wprowadzono do polskiego prawa dopiero w 2011 r. — wcześniej rodzice, których kontakty z dziećmi były systematycznie utrudniane, dysponowali w praktyce jedynie środkami przewidzianymi dla zmiany rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej, co było rozwiązaniem znacznie bardziej dolegliwym i czasochłonnym. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2022 r., ograniczający stosowanie sankcji wobec rodziców, których dzieci samodzielnie odmawiają kontaktu, był jednym z nielicznych przypadków, w których TK ingerował bezpośrednio w przepisy postępowania cywilnego dotyczące prawa rodzinnego.