Umowa najmu mieszkania i klucze na drewnianym stole — najem okazjonalny lokalu

Najem okazjonalny lokalu — zasady, dokumenty i procedura krok po kroku

Prawo cywilne • • Zaktualizowano:

Najem okazjonalny pozwala właścicielowi odzyskać mieszkanie bez procesu o eksmisję — pod warunkiem dopełnienia formalności. Sprawdź, jakie dokumenty są wymagane, jak zgłosić umowę i jak przebiega odzyskanie lokalu.

Czym jest najem okazjonalny lokalu?

Najem okazjonalny to szczególny rodzaj umowy najmu lokalu mieszkalnego, który daje właścicielowi znacznie silniejszą ochronę niż najem na zasadach ogólnych. Kluczową zaletą tej konstrukcji jest możliwość odzyskania lokalu od najemcy, który nie chce się wyprowadzić, bez procesu o eksmisję. Przy zwykłym najmie odzyskanie mieszkania wymaga takiego procesu i podlega przepisom o ochronie lokatorów, które opisujemy w artykule o eksmisji z mieszkania.

Najem okazjonalny mogą zawrzeć wyłącznie osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej w zakresie wynajmowania lokali. To rozwiązanie skierowane jest więc przede wszystkim do prywatnych właścicieli mieszkań, a nie do firm zajmujących się profesjonalnie najmem nieruchomości. Przedsiębiorcy, którzy wynajmują lokale w ramach działalności gospodarczej, mogą zawrzeć podobną umowę najmu instytucjonalnego (art. 19f ustawy o ochronie praw lokatorów). Jeśli lokal stanowi odrębną nieruchomość należącą do majątku wspólnego małżonków, na oddanie go w najem potrzebna jest zgoda drugiego małżonka (art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Podstawa prawna — Rozdział 2a ustawy o ochronie praw lokatorów

Instytucję najmu okazjonalnego reguluje Rozdział 2a Ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (dalej: u.o.p.l.), obejmujący art. 19a–19e. Zgodnie z art. 19a ust. 1 u.o.p.l., umową najmu okazjonalnego lokalu jest umowa najmu lokalu mieszkalnego, którego właściciel będący osobą fizyczną nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie wynajmowania lokali, zawarta na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat.

Trzy obowiązkowe załączniki do umowy (art. 19a ust. 2 u.o.p.l.)

To, co odróżnia najem okazjonalny od zwykłego najmu, to konieczność załączenia do umowy trzech dokumentów wymienionych w art. 19a ust. 2 u.o.p.l.:

  • oświadczenia najemcy w formie aktu notarialnego, w którym najemca poddaje się egzekucji i zobowiązuje się do opróżnienia i wydania lokalu w terminie wskazanym w żądaniu właściciela,
  • wskazania przez najemcę innego lokalu, w którym będzie mógł zamieszkać w przypadku wykonania egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu,
  • oświadczenia właściciela wskazanego lokalu (lub osoby posiadającej do niego tytuł prawny) o wyrażeniu zgody na zamieszkanie w nim najemcy i osób z nim zamieszkujących — podpis pod tym oświadczeniem musi być notarialnie poświadczony tylko wtedy, gdy zażąda tego wynajmujący.

Zgodnie z art. 19a ust. 3 u.o.p.l., jeśli najemca utraci możliwość zamieszkania we wskazanym wcześniej lokalu, ma obowiązek w terminie 21 dni od powzięcia o tym wiadomości wskazać inny lokal i przedstawić zgodę jego właściciela — pod rygorem wypowiedzenia umowy. Właściciel może wtedy wypowiedzieć umowę na piśmie z co najmniej siedmiodniowym okresem wypowiedzenia (art. 19d ust. 5 u.o.p.l.).

Wynagrodzenie notariusza za sporządzenie oświadczenia najemcy o poddaniu się egzekucji nie może przekroczyć 1/10 minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 19a ust. 7 u.o.p.l.).

Umowa najmu okazjonalnego oraz jej zmiany wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 19a ust. 6 u.o.p.l.). Właściciel może również uzależnić zawarcie umowy od wpłacenia przez najemcę kaucji, która nie może przekraczać sześciokrotności miesięcznego czynszu (art. 19a ust. 4 u.o.p.l.), podlegającej zwrotowi w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu. Zaległości, których nie pokryje kaucja, właściciel może dochodzić w sądzie; roszczenia o czynsz jako świadczenia okresowe przedawniają się z upływem trzech lat, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 Kodeksu cywilnego) — więcej w artykule o przedawnieniu roszczeń.

Zgłoszenie umowy do urzędu skarbowego (art. 19b u.o.p.l.)

Zgodnie z art. 19b ust. 1 u.o.p.l., właściciel jest zobowiązany zgłosić zawarcie umowy najmu okazjonalnego naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania właściciela w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia najmu. Na żądanie najemcy właściciel musi przedstawić potwierdzenie tego zgłoszenia (art. 19b ust. 2 u.o.p.l.).

To zgłoszenie ma kluczowe znaczenie. Bez niego nie stosuje się przepisów art. 19c i 19d u.o.p.l. (art. 19b ust. 3), w tym odzyskania lokalu na podstawie notarialnego oświadczenia najemcy. Najemcę chronią wtedy przepisy ustawy jak przy zwykłym najmie — m.in. o lokalu socjalnym i o zakazie wykonywania eksmisji od 1 listopada do 31 marca (art. 19e u.o.p.l.) — a odzyskanie mieszkania wymaga procesu o opróżnienie lokalu.

Jak odzyskać lokal — żądanie opróżnienia i klauzula wykonalności (art. 19d u.o.p.l.)

Zgodnie z art. 19d ust. 1 u.o.p.l., umowa najmu okazjonalnego wygasa po upływie czasu, na jaki została zawarta, lub ulega rozwiązaniu po upływie okresu wypowiedzenia. Jeżeli najemca dobrowolnie nie opróżni lokalu, właściciel doręcza mu żądanie opróżnienia lokalu — sporządzone na piśmie z urzędowo poświadczonym podpisem właściciela, np. przez notariusza (art. 19d ust. 2 u.o.p.l.).

Żądanie musi zawierać m.in. termin, nie krótszy niż 7 dni od doręczenia, w którym najemca ma opróżnić lokal (art. 19d ust. 3 pkt 3 u.o.p.l.). W razie bezskutecznego upływu tego terminu właściciel składa do sądu wniosek o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, w którym najemca poddał się egzekucji (art. 19d ust. 4 u.o.p.l.). Do wniosku dołącza się żądanie opróżnienia lokalu wraz z dowodem doręczenia albo wysłania go listem poleconym, dokument potwierdzający tytuł prawny właściciela do lokalu oraz potwierdzenie zgłoszenia umowy do urzędu skarbowego. Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania najemcy (art. 781 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, dalej: k.p.c.), opłata wynosi 50 zł (art. 71 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), a sąd powinien rozpoznać go niezwłocznie, nie później niż w ciągu 3 dni (art. 781(1) k.p.c.). Z tytułem wykonawczym właściciel kieruje wniosek o egzekucję do komornika.

Co istotne, przy zgłoszonym najmie okazjonalnym nie stosuje się przepisów o lokalu socjalnym ani o zakazie wykonywania eksmisji od 1 listopada do 31 marca (art. 19e u.o.p.l.), a najemcy nie przysługuje tymczasowe pomieszczenie (art. 25d pkt 2 u.o.p.l.) — najemca sam wskazał wcześniej lokal, w którym zamieszka.

Kiedy można wypowiedzieć najem okazjonalny?

Umowa wygasa z upływem czasu, na jaki ją zawarto (art. 19d ust. 1 u.o.p.l.). Wcześniej właściciel może ją wypowiedzieć — nie później niż na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego — gdy najemca:

  • mimo pisemnego upomnienia używa lokalu niezgodnie z umową lub przeznaczeniem, dopuszcza do powstania szkód, niszczy urządzenia wspólne albo rażąco lub uporczywie narusza porządek domowy,
  • zalega z czynszem lub innymi opłatami za co najmniej trzy pełne okresy płatności, mimo uprzedzenia na piśmie o zamiarze wypowiedzenia i wyznaczenia dodatkowego, miesięcznego terminu do zapłaty,
  • wynajął, podnajął albo oddał lokal do bezpłatnego używania bez pisemnej zgody właściciela (art. 11 ust. 2 pkt 1–3 w zw. z art. 19e u.o.p.l.).

Umowa zawarta na czas oznaczony może przewidywać także inne przypadki wypowiedzenia (art. 673 § 3 Kodeksu cywilnego). Jeżeli najemca w terminie 21 dni nie wskaże nowego lokalu zastępczego, wystarczy siedmiodniowy okres wypowiedzenia (art. 19d ust. 5 u.o.p.l.).

Kiedy warto skonsultować się z adwokatem?

Skuteczność najmu okazjonalnego zależy od precyzyjnego dopełnienia wszystkich formalności. Warto skonsultować się z adwokatem od spraw cywilnych, gdy:

  • przygotowujesz umowę najmu okazjonalnego i chcesz mieć pewność, że wszystkie załączniki są prawidłowe,
  • najemca odmawia dobrowolnego opróżnienia lokalu mimo wygaśnięcia lub rozwiązania umowy,
  • pojawiają się wątpliwości co do skuteczności zgłoszenia umowy do urzędu skarbowego,
  • konieczne jest złożenie wniosku o nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu,
  • najemca zakwestionował ważność swojego oświadczenia o poddaniu się egzekucji.

Wstępną analizę umowy możesz zamówić przez formularz kontaktowy kancelarii.

Podsumowanie

Najem okazjonalny daje właścicielowi mieszkania znacznie silniejsze narzędzia ochrony niż najem na zasadach ogólnych, pod warunkiem dochowania wszystkich formalności. Kluczowe wnioski:

  • umowę mogą zawrzeć wyłącznie osoby fizyczne nieprowadzące działalności w zakresie wynajmu lokali,
  • konieczne są trzy załączniki: notarialne oświadczenie o poddaniu się egzekucji, wskazanie lokalu zastępczego i zgoda jego właściciela,
  • umowę trzeba zgłosić do urzędu skarbowego w ciągu 14 dni pod rygorem utraty uproszczonej procedury,
  • odzyskanie lokalu odbywa się poprzez nadanie klauzuli wykonalności aktowi notarialnemu, a nie przez pełny proces sądowy.

Jeśli planujesz zawrzeć umowę najmu okazjonalnego lub potrzebujesz pomocy w odzyskaniu lokalu od najemcy, zachęcamy do kontaktu z kancelarią adwokacką.

Najczęściej zadawane pytania

Nie. Najem okazjonalny może zawrzeć wyłącznie właściciel będący osobą fizyczną, który nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie wynajmowania lokali. Firmy oraz wynajmujący prowadzący taką działalność nie mogą skorzystać z tej konstrukcji.

Umowa nadal obowiązuje, ale nie stosuje się do niej przepisów o odzyskaniu lokalu na podstawie notarialnego oświadczenia najemcy (art. 19b ust. 3 u.o.p.l.). Najemca korzysta wtedy z ochrony jak przy zwykłym najmie, m.in. z przepisów o lokalu socjalnym i z zakazu wykonywania eksmisji zimą (art. 19e), więc właściciel musi wytoczyć proces o opróżnienie lokalu.

Najemca wskazuje lokal, w którym będzie mógł zamieszkać w razie egzekucji, a właściciel tego lokalu (lub osoba mająca do niego tytuł prawny) składa oświadczenie o zgodzie na zamieszkanie tam najemcy i osób z nim zamieszkujących. Notarialne poświadczenie podpisu pod tym oświadczeniem jest potrzebne tylko na żądanie wynajmującego (art. 19a ust. 2 pkt 3 u.o.p.l.). Jeżeli najemca straci możliwość zamieszkania w tym lokalu, ma 21 dni na wskazanie innego (art. 19a ust. 3 u.o.p.l.).

Kaucja nie może przekraczać sześciokrotności miesięcznego czynszu obliczonego według stawki obowiązującej w dniu zawarcia umowy. Podlega zwrotowi w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu, po potrąceniu należności właściciela.

Nie trzeba procesu o eksmisję. Po bezskutecznym upływie terminu z żądania opróżnienia lokalu właściciel składa do sądu wniosek o nadanie klauzuli wykonalności notarialnemu oświadczeniu najemcy (art. 19d ust. 4 u.o.p.l.); opłata wynosi 50 zł, a sąd powinien rozpoznać wniosek w ciągu 3 dni (art. 781(1) k.p.c.). Z tytułem wykonawczym właściciel kieruje sprawę do komornika.

Wynagrodzenie notariusza za sporządzenie oświadczenia najemcy o poddaniu się egzekucji nie może przekroczyć 1/10 minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 19a ust. 7 u.o.p.l.). Jeżeli wynajmujący zażąda notarialnego poświadczenia podpisu właściciela lokalu zastępczego, dochodzi opłata za to poświadczenie.

Tak, jeżeli umowa została zgłoszona do urzędu skarbowego. Do najmu okazjonalnego nie stosuje się zakazu wykonywania eksmisji od 1 listopada do 31 marca ani przepisów o lokalu socjalnym (art. 19e u.o.p.l.), a najemcy nie przysługuje tymczasowe pomieszczenie (art. 25d pkt 2 u.o.p.l.).

POPRZEDNI ARTYKUŁEgzekucja kontaktów z dzieckiem — gdy drugi rodzic utrudnia kontakty
NASTĘPNY ARTYKUŁObowiązek szkolny i obowiązek nauki — konsekwencje jego niespełniania